Monthly Archives: October 2014

Kenningar Pikettys: Villandi tölur um tekjudreifingu

Þátttakendur á ráðstefnunni í Björgvin. Hannes H. Gissurarson (í bláum jakka og rauðum bol) stendur fyrir aftan stúlku, sem heldur á borða með merki ESL. Yaron Brook stendur fyrir miðju fyrir aftan borðann.
Þátttakendur á ráðstefnunni í Björgvin. Hannes H. Gissurarson (í bláum jakka og rauðum bol) stendur fyrir aftan stúlku, sem heldur á borða með merki ESL. Yaron Brook stendur fyrir miðju fyrir aftan borðann.

Kenningar franska hagfræðingsins Tómasar Pikettys, sem vakið hafa mikla athygli, eru lítt ígrundaðar, þegar að er gáð, sagði prófessor Hannes H. Gissurarson, forstöðumaður fræðilegra rannsókna í RNH, á ráðstefnu European Students for Liberty í Björgvin 10. október 2014. Bar Hannes Piketty saman við John Rawls, sem verið hefur helsti hugsuður vinstri manna. Rawls hafði áhyggjur af fátæku fólki, en Piketty aðallega af ríku fólki. Allir geta tekið undir það, að fátækt sé brýnt úrlausnarefni. En er auður eða velmegun á sama hátt eitthvert sérstakt úrlausnarefni? Þótt talnameðferð Pikettys væri gölluð að sögn Hannesar, gæti þó vel verið, að bilið milli ríkustu og fátækustu tekjuhópanna á Vesturlöndum hefði aukist síðustu áratugina, en bilið hefur hins vegar minnkað í heiminum sem heild. Tekjudreifingin væri samkvæmt því orðin ójafnari á Vesturlöndum (aðallega vegna þess að hinir ríku hafa orðið talsvert ríkari, bilið lengst upp á við), en hún væri orðin jafnari í heiminum í heild (aðallega vegna þess að margir fátækir menn í Kína og Indlandi hafa komist í álnir: samkvæmt tölum Pikettys sjálfs hafa rauntekjur 90% tekjulægstu Kínverjanna þrefaldast frá því um miðjan níunda áratug síðustu aldar).

Þrír ræðumenn: Hannes, Brook og Rögnvaldur. Ljósm. Eszter Nova.
Þrír ræðumenn: Hannes, Brook og Rögnvaldur. Ljósm. Eszter Nova.

Hannes spurði: Er það eitthvað til að hafa áhyggjur af? Er ekki fagnaðarefni, ef hundruð milljóna manna í Kína og á Indlandi hafa brotist úr fátækt í bjargálnir? Það væri hins vegar rétt, að hópur Vesturlandabúa, sem býr yfir seljanlegum, en einstæðum og því ekki framleiðanlegum eða eftirlíkjanlegum hæfileikum, svo sem kvikmyndastjörnur, skemmtikraftar, íþróttahetjur, hugvitsmenn og framkvæmdamenn, gæti nú náð til miklu fjölmennari markaðar en áður, líklega þriggja til fjögurra milljarða í stað 300–400 milljóna áður, og nyti hann góðs af í miklu hærri tekjum (sem sambærilegur er við rentu, eins og hagfræðingar skilgreina hana). En Hannes benti líka á, að ekkert væri siðferðilega rangt við tekjudreifingu samkvæmt frjálsu vali. Tók hann dæmi: Milton Friedman kemur til Íslands og heldur fyrirlestur. Þúsund manns sækja fyrirlesturinn og greiða $50 dali hver. Eftir hann verður Friedman ríkari um $50 þúsund (sex milljónir íslenskra króna), en 1.000 manns fátækari hver um $50 dali. En hvar er óréttlætið? Allir eru ánægðir. Einnig benti Hannes á, að auður væri ekki þéttur og ósundranlegur og Piketty vildi vera láta. Piketty vitnaði oft í skáldsögur Balzacs, en sannleikurinn væri sá, að þessar sögur væru aðallega um það, hversu fallvaltur vinur auðurinn væri. Í frægustu sögu Balzacs, Père Goriot (Gamla Goriot), sem Piketty yrði tíðrætt um, hafði Goriot sjálfur tapað öllu sínu fé, jafnframt því sem önnur dóttir hans væri févana, af því að hún þyrfti að greiða spilaskuldir fátæks elskhuga síns, en hin gift manni, sem tapað hefði heimanmundi hennar á áhættusömu braski.

Fimm íslenskir námsmenn voru á þinginu. Aðrir fyrirlesarar voru Rasmus Brygge frá Danmörku, dr. Yaron Brook frá Ayn Rand Institute í Kaliforníu og prófessor emeritus Rögnvaldur Hannesson frá Norska viðskiptaháskólanum í Björgvin, NHH, en ráðstefnan fór fram í húsakynnum hans. Rögnvaldur nam í Svíþjóð, en hefur starfað í Noregi, frá því að hann lauk doktorsprófi. Hann er gistiprófessor í Háskóla Íslands. Ræðir Brook um siðferðilegan boðskap Rands, en Rögnvaldur um einkaeignarrétt á gæðum hafsins. Nýjasta bók Rögnvaldar er um öfgaumhverfisstefnu, Ecofundamentalism: A Critique of Extreme Environmentalism. Þeir Eirik Aaserod frá Noregi og Lukas Schweiger, formaður ESL, höfðu veg og vanda af skipulagningunni. Fyrirlestur Hannesar á ráðstefnunni var liður í samstarfsverkefni RNH og AECR um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“.

Glærur Hannesar í Björgvin

Þrjú íslensk dæmi um sjálfsprottna þróun

Frá v.: Jordan, Hannes og Poole.
Frá v.: Jordan, Hannes og Poole.

Ítalan í almenningum á þjóðveldisöld, kvótakerfið í sjávarútvegi og verðtryggð króna eru þrjú íslensk dæmi um lausnir í krafti markaðarins frekar en ríkisins, sagði dr. Hannes H. Gissurarson prófessor á ráðstefnu um kenningar Friedrichs von Hayeks í Manhattanville College í New York 10. október 2014, sem Economic Freedom Institute hélt. Hannes rifjaði upp kynni sín af Hayek, sem hefði lagt áherslu á, að menn yrðu ekki blindir lærisveinar sínir, heldur beittu gagnrýninni hugsun á viðfangsefni hvers tíma. Í þeim anda væri hann að rekja þessi þrjú dæmi. Ítalan í almenningum að fornu og kvótakerfið í sjávarútvegi væru hvort tveggja til að leysa „samnýtingarbölið“ (tragedy of the commons), þegar menn ofnýta auðlind, sem ókeypis aðgangur er að. Hannes kvaðst hafa lagt til á ráðstefnu á Þingvöllum haustið 1980 að úthluta kvótum til útgerðarmanna til að girða fyrir ofveiði, en hann hefði þá ekki vitað af því, að það hafði þá þegar verið gert í síldveiðum árið 1975 og í loðnuveiðum 1979. Kvótakerfi var síðan tekið upp í áföngum í bolfiskveiðum frá árinu 1984, og smám saman urðu kvótarnir framseljanlegir og ótímabundnir. Það væri gott dæmi um kerfi, sagði Hannes, sem ekki var hannað af fræðimönnum, heldur sprottið upp úr reynslu fólks úti í atvinnulífinu og síðan útskýrt af fræðimönnum.

Hannes kvaðst síðan hafa lagt til í blaðagreinum árið 1983 að leggja niður íslensku krónuna og taka upp traustari gjaldmiðil, því að krónan hefði ekki gegnt tveimur af þremur hlutverkum peninga vel, að vera mælir verðlags og geymir verðmæta. En hann hefði þá ekki gert sér fulla grein fyrir því, að þetta mál hefði í raun þá þegar verið leyst með verðtryggðri krónu, sem gegndi vel þessum tveimur hlutverkum, en venjuleg króna hefði hins vegar eftir sem áður dugað í þriðja hlutverkinu sem gjaldmiðill. Tvenns konar peningar hefðu verið — og væru enn — í umferð á Íslandi, verðtryggð króna í langtímasamningum og venjuleg króna í hversdagslegum viðskiptum. Hannes benti á, að í þessum þremur dæmum hefði vissulega orðið að setja lög til að auðvelda mönnum að stýra nýtingu á almenningum og fiskimiðum og að velja á milli þessara tvenns konar peninga, en þetta væru samt frekar markaðs- en ríkislausnir. Hannes notaði tækifærið í New York til að ræða við prófessor Frederic Mishkin um íslenska bankahrunið og við lögfræðinginn Walker F. Todd, sem er sérfræðingur í gjaldeyrisskiptasamningum. Hann ræddi einnig um hina alþjóðlegu fjármálakreppu, starfsemi bandaríska seðlabankans og íslenska bankahrunið við þá Jerry Jordan, fyrrv. bankastjóra Seðlabankans í Cleveland, og William Poole, fyrrv. bankastjóra Seðlabankans í St. Louis, en þeir sóttu báðir ráðstefnuna í Manhattanville College. Hana skipulögðu prófessor emeritus Anna Sachko Gandolfi og dr. Arthur E. Gandolfi, fyrrverandi aðstoðarforstjóri Citicorp og gamall nemandi Ayns Rands og Ludwigs von Mises í New York. Gandolfi-hjónin hafa ásamt David P. Barash gefið út bókina Hagfræði sem þróunargrein(Economics as an Evolutionary Science). Fyrirlestur Hannesar í New York var liður í samstarfsverkefni RNH og AECR um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“.

Glærur Hannesar í Manhattanville College